Seldsume sinnewizer út 18e iuw yn Grinzer Museum te sjen

maart 29, 2024 08:12 Fernijd

Yn it Grinzer Museum is no in seldsume, mar leafst trije meter hege sinnewizer fan Jan de Rijk út likernôch 1700 te bewûnderjen. Hy stie ea yn ien fan de Grinslanner boargen en wie eigendom fan de famylje Alberda.

Foto: ©Heinz Aebi, boarne: Groninger Museum

Begjin maart waard er op keunstbeurs Tefaf oanbean by de ferneamde keunsthannel Kugel út Parys. Oant dat momint wist net ien fan it bestean fan it wurk ôf. It Grinzer Museum wol it skielk graach oankeapje, en sjocht it as in prachtige oanwinst foar Nederlân en yn it bysûnder foar Grinslân.

Oer de sinnewizer
Jan de Rijk hat de út ikehout snijde polyhedryske sinnewizer bûtenwenstich dekorearre mei in stikmannich ‘putty’, allegoaryske figueren en ornaminten. Hy lit in ferhaal sjen fan wittenskip, keunst en kolonialisme. Oan syn foet binne personifikaasjes te sjen fan de kontininten: Europa, Azië, Amearika en Afrika. Yn ’e midden steane fjouwer putty, dy’t de seizoenen foarstelle, dêr’t in harmonieus mei-inoar spyljen tusken tiid en natuer mei útbylde is. De sinnewizer tsjûget fan foarútgong en ûnderdrukking en nûget út ta refleksje oer de komplekse erfenis. It koloniale ferline hat yn Grinslân dúdlike spoaren neilitten. De Grinslanner adel wie yn ’e 17e en 18e iuw nau by WIC en VOC behelle. It monogram op ’e sinnewizer mei de inisjalen WA is ta de Grinslânske famylje Alberda werom te lieden. De toande breedtegraad komt oerien mei dy fan Godlinze en ’t Zandt yn it noarden fan de provinsje. Dêrtroch is it tige oannimlik dat de sinnewizer makke is yn opdracht fan Willem Alberda, hear fan ’t Zandt en Godlinze (1674-1721).

Pronkstik of wittenskiplik ynstrumint
De unike polyhedrale sinnewizer is in swiid foarbyld fan artistyk en wittenskiplik fakmanskip yn Grinslân. It is noch net bekend wa’t de astronoom wie dy’t mei Jan de Rijk it objekt ûntwurpen hat. Dêr moat mear ûndersyk nei dien wurde. Der binne oerienkomsten mei de prachtige sinnewizer dy’t yn ’e Prinsetún yn ’e stêd Grins stiet, ek in unyk objekt yn Nederlân. Der is faaks ek in link mei de ferneamde Switserske natuerkundige Johann Bernoulli (1667-1748), dy’t fan 1695 oant 1705 heechlearaar wiskunde yn Grins wie. Nei alle gedachten waard it wurk mear as pronkstik útstald as dat it as wittenskiplik ynstrumint brûkt waard.

Jan de Rijk
Jan de Rijk (Inkhuzen 1661-1738 Grins) is de wichtichste byldhouwer fan de Grinzer barok. Hy wurke (faak tegearre mei Allert Meijer) oan swide romtlike kreaasjes, lykas tsjerkemeubilêr, preekstuollen en oargelkassen (foar oargelbouwer Arp Schnitger). Syn byldhouwurken binne rom fertsjintwurdige yn ferskate museäle kollekjes. It Ryksmuseum besit in jûnsmieltafel fan De Rijk en yn ’e Menkemaboarch yn Uthuzen is in prachtige skoarstienmantel fan it duo De Rijk en Meijer. Oare boargen yn Grinslân, Verhildersum en de Fraeylemaboarch, binne ek troch harren dekorearre.

Skielk oankeapje
It Grinzer Museum hopet dat de sinnewizer skielk diel fan de kolleksje útmeitsje sil, sadat it unike stik erfgoed beholden en sichtber foar elkenien bliuwt. It museum docht dêrfoar in berop op ferskate fûnsen, sponsoaren en donateurs. It museum wol dit jier ek noch in jildswylaksje foar de finansiering organisearje.

maart 29, 2024 08:12 Fernijd
Skriuw in reaksje

Gjin opmerkingen

Noch gjin opmerkings

Der binne noch gjin opmerkingen, mar jo kinne de earste wêze

Skriuw in reaksje
Sjoch opmerkingen

Skriuw in reaksje

Skriuw in reaksje

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.