Hoe’t Lammert as bynpeal op in foer hea belâne

augustus 3, 2019 07:03 Fernijd

Lammert fertelt:

It hie de hiele dei brodzich west, it wie midden yn de ûngetiid. De boeren dy’t bang wiene dat tonger en rein harren oer ’t mêd komme soene, skrepten harsels yn ’t swit om it hea yn de skuorre te krijen. Der is in sprekwurd dat seit: Ien bûksike apel kin de hiele koer bedjerre. Sa is ’t mei hea krektlyk. In protsje hea dat min wûn is, kin foar broei soargje en dan kin de hiele pleats nei gychem gean. En sa falt it ek wol te begripen dat de boeren soms sa gysten binne dat it bytiden liket oft se harren ferstân kwyt binne.

Ik wie ris by in buorman fan in lyts boerke yn it hea. Dat lytse boerke hie sa’n acht kij op stâl stean. In ‘komelker’ neamden de grutte boeren him. Dy grutte boeren koene dat manstje wol dea sjen. Miskien wol om’t hy en syn wiif mei de beide bern op sa’n lyts pôltsje trochwrotten en dêr no net echt ryk fan waarden, mar dochs om de pear jier in ko mear op stâl setten en in stikje lân derby kochten.

Ik wie by dy grutte boer yn ’e ûngetiid, en mar skreppe en yn dat waarme hea omslaan, en dan ek noch dy grutte boer ús igaal oanfiterje. Doe begûn it yn de fierte te tongerjen en te wjerljochtsjen. Ynienen hearde ik it komelkerke dy’t yn it lân neist ús dwaande wie roppen en syn wiif wakker bearen. Ik tocht, dêr is wat te rêden, dat ik nei de sleat dy’t tusken beide perselen lei. Ik frege: binne der swierichheden? “Och myn leave man”, skriemde it boerke, “jo sjogge wol dat wy it lân skjin ha en it lêste foer op de wein en dêr hat dy jonge fan my de bynpeal fergetten. Foar’t dy werom is, hat in twirre it hea al fan de wein fage en as it wetter deryn komt, kin ik it wol op de dongbult smite.” Ik bêde him wat del en sei: “Ik sil myn boer freegje om jo te geriivjen.”

Mar dat pakte oars út. De boer sei: “As dy stumpers net foar harren eigen ark soargje kinne, wêrom moat ik der dan foar soargje? Moast ris sjen wat der foar ús allegear noch leit. Dat moat noch yn de skuorre foardat de bui loskomt.” Ik sette de hannen yn ’e side en sei him lyk foar de bek: “Asto te beroerd biste om dy minsken oan in bynpeal te helpen, dan sil ik it wol dwaan.” Ik liet dy buffel fan in boer stean en sprong oer de sleat. “No, hjir is jimme bynpeal al”, sei ik tsjin it komelkerke.

“Steksto my de gek oan, of wat bedoelsto?”, frege de man suver wat noartsk. Do hast ommers neat by dy. “Mar ik bin Lammert; in man út de Kompenije is oeral foar te brûken, as it moat ek foar bynpeal.” Alhiel ferstuivere seagen hy en syn wiif my oan, mar de grutte jonge sei: “Lit it mar oangean heit, fan dy mannen kin men alles ferwachtsje.” En tsjin my: “Kom op, dan stean ik jo te bok.” “Klim mar op it hea, dan moatte jo mar sizze wat wy dwaan moatte.” It wie in lyts keunske om op it hea te kommen, want it wie knap fêst oploege. Ik gie foaroer op de wein lizzen en stuts de hannen foarút en spande alle spieren dy’t ik oan it liif hie. “Smyt my in pear jassen nei boppen”, sei ik tsjin de minsken ûnder my. “En dan moatte jimme mei de iene jas myn hannen festbine en mei de oare myn fuotten. En dan dogge jimme mar krekt oft der in echte bynpeal leit, mar tink derom net te rûch.” Dêr lei ik dan langút op it foer hea. Al myn spieren stiene spand, dat ik waard sa hurd as in echte bynpeal. En doe begûn de dochter te tellen. Sêftkes oan ien en sêftkes oan twa en sêftkes oan trije. By eltse tel moast ik al myn spieren opnij spanne. Mar op it lêst siet it hea sa fêst op de wein dat wy sûnder omtinken nei de komelker syn skuorre ride koene.

Doe’t we foar de boasdoarren stiene sei ik dat se my losmeitsje moasten, want ik hie der gjin sin oan om myn rêch te skansearjen tsjin de boppepost fan de doarren. Se makken my los en de wein waard op de telle riden. Fuortdêrnei kaam de bui fûleindich los, it wetter kaam by bakken út de loft. Ik ruts my wat út, want fan al dat hâlden en kearen wie ik aardich stiif wurden. It boerke en syn húshâlding wisten net wat se foar my dwaan soene, sa bliid wiene se, mar ik sei: “Elts minske kin wolris wat ferjitte”, en doelde dêrby op de bynpeal.

Doe’t de bui wat ôfsakke wie, sette ik wer nei myn eigen boer ta. Mar dêr wie de bui noch lang net oer, jonge jonge, wat bearde dy man. Ik lake him út en frege oft er it hea noch in bytsje drûch yn de skuorre krigen hie. Doe barste dy man suver útinoar. De hurde wyn hie alle hea wer oer it lân saaid en mei al dat wetter koe er wer opnij begjinne. “En dat is dyn skuld, smoarge heidepyk”, rôp er. No hie ik wolris in boer razen heard, mar dat er my foar heidepyk útmakke… “Besykje do dan mei dyn twahûndert pûn my nei te dwaan”, hune ik him. “Tochtsto dat ik dat net koe? Twa fan sokke piken lykas dy stek ik yn de bûse.” Ik sei: “Der stiet noch in heal ôfladen wein yn de skuorre. As dy fiif kear om de pleats riden wurdt mei dy as bynpeal, dan ha ik fan ’t jier fergees by dy yn de ûngetiid west.” Hy seach my ris oan. Hy stie yn twastriid, de hiele ûngetiid foar neat. “No, ja of nee?”, ferge ik him. It gie oan. Ik sei him hoe’t er lizzen gean moast en wiisde de grut- en de lytsfeint hoe’t se him mei de touwen fêstmeitsje moasten. As it de boer te machtich waard, soed er fluitsje. It hynder waard foar de wein spand en dêr gie it hinne. It duorre net salang as de boer lei te gapjen nei de siken. “Ophâlde”, rôp de lytsfeint, “dit wurdt syn dea.” “No wit er teminsten dat er net tsjin in heidepyk op kin”, sei ik.

Dit ferhaal fan Marcus van der Zee út Jobbegea stie yn 1937 yn it wykblêd Fen Fryske groun. Foar Groot Heerenveen waard it neiferteld troch Jangerben. De foto is fan Partycentrum De Weesboom yn Ammerzoden.

 

 

 

augustus 3, 2019 07:03 Fernijd
Skriuw in reaksje

Gjin opmerkingen

Noch gjin opmerkings

Der binne noch gjin opmerkingen, mar jo kinne de earste wêze

Skriuw in reaksje
Sjoch opmerkingen

Skriuw in reaksje

Jo mailadres wurdt net sichtber foar oare besikers fan dit webstee.
As der in stjerke by in hokje stiet, moatte jo dêr wat ynfiere.*

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.